نبولایزر چیست؟ انواع، نحوه استفاده و شستوشوی صحیح
نبولایزر دستگاهی است که داروی مایع تجویزشده را به مه ریز تبدیل میکند تا از راه دهان یا ماسک به مجاری تنفسی برسد. این دستگاه ممکن است برای آسم، بیماری انسدادی مزمن ریه، برونشکتازی یا شرایط دیگر تجویز شود. نبولایزر بخور آب معمولی نیست و داخل محفظه آن نباید دارو، اسانس یا محلول خودسرانه ریخت.
نام دارو، مقدار، دفعات و امکان مخلوط کردن داروها را فقط پزشک یا داروساز تعیین میکند. باقیمانده داروی جلسه قبل را دوباره مصرف نکنید.
انواع نبولایزر
نبولایزر جت یا کمپرسوری
کمپرسور هوا را از شلنگ عبور میدهد و دارو را به مه تبدیل میکند. این مدل رایج، نسبتاً اقتصادی و سازگار با داروهای زیادی است، اما صدا و زمان درمان بیشتری دارد.
نبولایزر مش
دارو از صفحهای با سوراخهای بسیار ریز عبور میکند. دستگاه سبک و کمصداست و برای حمل مناسب است، ولی صفحه مش به نظافت دقیق نیاز دارد و همه داروها با هر مدل سازگار نیستند.
نبولایزر اولتراسونیک
ارتعاش با فرکانس بالا مه ایجاد میکند. عملکرد کمصدا دارد، اما انتخاب دارو و نگهداری باید مطابق دفترچه همان دستگاه باشد.
اجزای دستگاه
کمپرسور یا واحد تولید مه
شلنگ هوا در مدل جت
کاپ یا محفظه دارو
دهانی یا ماسک
فیلتر هوا و در بعضی مدلها باتری یا آداپتور
روش کلی استفاده
دستها را بشویید و دستگاه را روی سطح تمیز و ثابت بگذارید.
مقدار دقیق داروی تجویزشده را با وسیله اندازهگیری مناسب داخل کاپ بریزید.
قطعات را محکم و مطابق دفترچه وصل کنید؛ کاپ را تا حد امکان عمودی نگه دارید.
راست بنشینید. دهانی را بین لبها بگیرید یا ماسک را بدون فاصله روی بینی و دهان قرار دهید.
آرام و عمیق از دهان نفس بکشید تا مه قطع یا محفظه طبق دستور خالی شود.
دستگاه را خاموش کنید، قطعات یکبارمصرف را دور بیندازید و قطعات قابل شستوشو را تمیز کنید.
زمان معمول هر جلسه به دستگاه، حجم محلول و دارو بستگی دارد. اگر دستگاه مه تولید نمیکند یا بیمار حین درمان بدتر میشود، مصرف را بیهدف طولانی نکنید و علت را بررسی کنید.
دهانی بهتر است یا ماسک؟
دهانی در فردی که همکاری میکند معمولاً رساندن دارو به دهان را بهتر کنترل میکند. ماسک برای کودک خردسال یا فردی که نمیتواند دهانی را نگه دارد کاربرد دارد، اما باید اندازه مناسب و تماس خوب داشته باشد. پس از بعضی داروهای استنشاقی، شستن صورت و دهان طبق دستور پزشک میتواند تحریک پوستی یا دهانی را کم کند.
شستوشو و ضدعفونی
پس از هر بار مصرف، کاپ و دهانی یا ماسک را مطابق دستور سازنده جدا و بشویید.
قطعات را روی سطح تمیز در هوای آزاد کاملاً خشک کنید؛ رطوبت باقیمانده رشد میکروب را آسان میکند.
شلنگ کمپرسور معمولاً شسته نمیشود مگر دفترچه صریحاً اجازه دهد؛ اگر داخل آن آب رفته یا آلوده شده است تعویض لازم است.
روش ضدعفونی روزانه یا دورهای برای مدلها متفاوت است؛ دما یا محلول نامناسب ممکن است قطعات مش و پلاستیکی را خراب کند.
فیلتر را طبق دستور کنترل و تعویض کنید و محفظهها را بین افراد مشترک استفاده نکنید.
خطاهای رایج
استفاده از آب، اسانس یا داروی بدون نسخه
خوابیدن هنگام درمان و کج شدن کاپ
ماسک شل، صحبت کردن یا گریه مداوم کودک
بستن سوراخهای تهویه ماسک
شستن نکردن قطعات یا جمع کردن آنها پیش از خشک شدن
استفاده از فیلتر کثیف، شلنگ تاخورده یا باتری ضعیف
ترکیب داروها بدون تأیید پزشک یا داروساز
راهنمای انتخاب نبولایزر
سازگاری با داروی تجویزشده
اندازه ذرات و نرخ نبولایز اعلامشده
زمان هر جلسه و حجم باقیمانده دارو
صدا، وزن و امکان استفاده با باتری
موجود بودن کاپ، ماسک، فیلتر و شلنگ یدکی
سادگی باز کردن و شستوشوی قطعات
خدمات و ضمانت دستگاه
چه زمانی با پزشک یا اورژانس تماس بگیریم؟
اگر داروی نجات طبق برنامه اثر نکرد، تنفس سختتر شد، بیمار نمیتواند جمله کامل بگوید، لبها یا صورت کبود شد، خوابآلودگی یا گیجی رخ داد یا درد قفسه سینه ایجاد شد، منتظر پایان چند جلسه نبولایزر نمانید و طبق برنامه اقدام بیماری با اورژانس تماس بگیرید.
پرسشهای متداول
آیا نبولایزر برای سرفه معمولی مفید است؟
نبولایزر وسیله رساندن داروی مشخص است و برای هر سرفهای لازم نیست. علت سرفه و داروی مناسب باید ارزیابی شود.
آیا میتوان از سرم نمکی استفاده کرد؟
فقط محلول استریل و در صورت توصیه پزشک؛ آب خانگی یا محلول دستساز برای راه هوایی مناسب نیست.
چرا دستگاه مه نمیدهد؟
اتصال نادرست، کاپ کج، فیلتر مسدود، شلنگ تاخورده، داروی کم یا صفحه مش گرفته از علتهای ممکناند. دفترچه و قطعات مصرفی را بررسی کنید.
جمعبندی
کارایی نبولایزر به داروی درست، تنفس مناسب و نظافت دقیق وابسته است. پیش از خرید، نوع دارو و شرایط کاربر را مشخص کنید و پس از هر جلسه قطعات را طبق دفترچه تمیز و خشک نگه دارید. این دستگاه جایگزین ارزیابی فوری علائم شدید تنفسی نیست.
منابع معتبر و تاریخ بازبینی
این مقاله با استفاده از منابع زیر بازبینی شد. آخرین بازبینی محتوا: ۲۳ مرداد ۱۴۰۵.